Ο ελληνικός ποιμενικός διώχνει τις αρκούδες

Συμβουλές για να προφυλάξουν τα ζώα τους από τις επιθέσεις της αρκούδας, χωρίς ωστόσο να προκαλέσουν απώλειες στον πληθυσμό της, έδωσαν επιστήμονες της περιβαλλοντικής οργάνωσης «Καλλιστώ» σε θηροφύλακες και το προσωπικό δασαρχείων στο πλαίσιο ενημερωτικής εκδήλωσης για τις πρακτικές διαχείρισης και παρακολούθησης της αρκούδας.

Το σεμινάριο πραγματοποιήθηκε στη Λαμπριάδειο Σχολή, στα Ανω Πεδινά Ζαγορίου και διοργανώνεται από την περιφέρεια δυτικής Μακεδονίας, στο πλαίσιo του προγράμματος LIFE "Πίνδος Γρεβενά".

Όπως ανέφερε στην ομιλία του ο βιολόγος Θάνος Τράγος, «σκοπός των προληπτικών μέτρων είναι να περιορίσουν τις ζημιές στο ζωικό κεφάλαιο και να συντελέσουν στη δημιουργία μεγαλύτερης ανεκτικότητας στις αρκούδες για αρμονικότερη συμβίωση».

Ο κ.Τράγος προτείνει στους κτηνοτρόφους, για τη φύλαξη των κοπαδιών τους, την απόκτηση ελληνικού ποιμενικού σκύλου ο οποίος χρησιμοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια και είναι πολύ αποτελεσματικός στην προστασία κοπαδιών.

«Πρόσφατες όμως κοινωνικο-οικονομικές αλλαγές έχουν συντελέσει στη μείωση της χρήσης του ενώ, παράλληλα, κινδυνεύει με εξαφάνιση λόγω υβριδισμού, χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων και έλλειψης πιστοποίησης» σημειώνει ο κ.Τράγος, προσθέτοντας ότι ο ελληνικός ποιμενικός είναι αποδοτικότερος με σωστή εκπαίδευση και την παρουσία του βοσκού στο κοπάδι.

Ως άλλο μέτρο προφύλαξης από επιθέσεις άγριων ζώων, προτείνει τις ηλεκτροφόρες περιφράξεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές με μπαταρία ή ηλιακό συλλέκτη.

«Πρόκειται για αποτελεσματικό και οικονομικό τρόπο προφύλαξης, με δυνατότητα επανατοποθέτησης σε άλλη περιοχή και ευελιξία εγκατάστασης ανάλογα με την απειλή» διευκρινίζει.

ΠΗΓΗ: http://www.epiruspost.gr

Ψήνοντας Ρακί Στα Ζαγοροχώρια

Σε μία μικρή καλύβα η οποία έχει ντουμανιάσει από την κάπνα περιμένεις με ανυπομονησία να δεις τον πρώτο ατμό, την πρώτη σταγόνα να τρέχει από το στόμιο του καζανιού. Βάζεις το σφηνοπότηρο από κάτω και τότε τρέχει σταγόνα σταγόνα το πρωτοράκη. Μόλις γεμίσει πίνεις μία γουλιά (έτσι κι αλλιώς δεν μπορείς να πιείς περισσότερο) και το δίνεις να περάσει από όλους όσους βρίσκονται δίπλα σου. Κλείνεις τα μάτια σου και ταρακουνάς το κεφάλι σου σε σημείο που θες να ρίξεις σφαλιάρα στον εαυτό σου. Τόσο δυνατό είναι αλλά και ταυτόχρονα τόσο μεγάλη ευχαρίστηση σου δίνει όταν το έχεις φτιάξει με καλή παρέα και με παραδοσιακό τρόπο.

Η ιδέα έπεσε μία εβδομάδα πριν και δεν ήθελε πολύ για να πραγματοποιηθεί. Ρακοκάζανα στα Γιάννενα. Συγκεκριμένα στην Ζίτσα. Ένα παραδοσιακό κρασοχώρι που από την ομορφιά του είχε γοητευθεί μέχρι και ο Λόρδος Βύρων και είχε παραμείνει στο μοναστήρι στην κορυφή του χωριού. Η Ζίτσα φημίζεται για την ιδιαίτερη ποικιλία (Ντεμπίνα) σταφυλιών τα οποία παράγουν έναν ιδιαίτερο αφρώδες οίνο.

Από τα στέμφυλα αυτής της ίδιας ποικιλίας ξεκίνησε η παραγωγή του τσίπουρού μας. Η διαδικασία παρόμοια με όλες τις αποστάξεις. Ένα μεγάλο καζάνι όπου μπαίνει στην φωτιά (συγκεκριμένα ξυλοφωτιά, εξ ού και το ντουμάνι από τον καπνό) το οποίο βράζει. Οι ατμοί του περιέχουν αλκοόλη οι οποίοι από την κορυφή του καζανιού περνούν σε μία σωλήνα. Αυτή η σωλήνα περνά μέσα από ένα βαρέλι γεμάτο κρύο νερό ώστε να υγροποιηθούν οι ατμοί και τελικώς να γίνουν ρακή η οποία θα στάζει ευλαβικά από το στόμιο. Αρχικά οι βαθμοί του αποστάγματος είναι αρκετά υψηλοί γι'αυτό και το πρωτοράκη βαράει πραγματικά στο κεφάλι. Έπειτα όμως οι βαθμοί πέφτουν και όταν φτάσουν στο επιθυμητό σημείο τότε σταματά η διαδικασία και ανανεώνεται το καζάνι με νέα στέμφυλα. Οι βαθμοί ελέγχονται αρκετές φορές κατά την διάρκεια της διαδικασίας σε έναν μεταλλικό σωλήνα όπου τοποθετείται το γραδόμετρο. Μετά έρχεται η μετάγγιση του "αγιασμού" στις νταμιτζάνες. Μία διαδικασία η οποία έχει αρκετές απώλειες αφού πρέπει να δοκιμάσεις -αρκετές φορές για να είσαι σίγουρος- το προϊόν που παρήγαγες.

Με ορμητήριο-καταφύγιο αυτό το κεφαλοχώρι των ορεινών Ιωαννίνων, όπου ήταν και το μέρος όπου έγινε η παρασκευή του "θείου αποστάγματος" η εξερεύνηση των Ζαγοροχωρίων ήταν κάτι που απλά επιβαλλόταν. Πρώτη στάση τα Άνω Πεδινά. Στα 900 μ. υψόμετρο στο κέντρο της περιοχής των Ζαγοροχωρίων τα Άνω Πεδινά είναι ένα από τα παλαιότερα χωριά. Γραφικό, πέτρινο με μία υπέροχη πλατεία στην μέση της κατηφόρας που διασχίζει το χωριό. Λίγο πιο πάνω από την πλατεία βρίσκεται το Dizaki. Ένα υπέροχα διακοσμημένο καφέ εστιατόριο του οποίου το τζάκι αλλά και ο καφές μας ζέστανε από το τσουχτερό κρύο. Μην σου κάνει εντύπωση το όνομα. Έτσι λέγεται ο πάγκος στην τοπική διάλεκτο. Σίγουρα μέσα στο Dizaki θα χαλαρώσεις από την υπέροχη ατμόσφαιρα και την μουσική του αλλά και θα χαζέψεις από το περιβάλλον του. Ξύλινο ταβάνι, διακόσμηση προσεγμένη σε κάθε λεπτομέρεια και ένα επιβλητικό μαύρο πιάνο στην μία του άκρη να είναι έτοιμο να βγάλει νότες και μελωδίες.

Μόλις βγαίνεις από το Dizaki το πρώτο πράγμα που θα σου τραβήξει την προσοχή είναι η φωτισμένη πλαγιά στην απέναντι πλευρά. Πετρόχτιστα σπιτάκια με προβολείς επάνω τους τόσο εναρμονισμένα με το περιβάλλον του χωριού που αρχικά δεν καταλαβαίνεις αν είναι ξενώνες ή κάτι άλλο. Την ίδια απορία είχαμε και εμείς και για αυτό κατηφορίσαμε και τελικώς βρεθήκαμε να συζητάμε με τις ώρες με τον Βασίλη Παπαρούνα για τα εστιατόρια της Αθήνας που έχει στήσει αλλά και τα μανιτάρια που αποτελούν την μεγάλη του αγάπη.

Α! Ο Βασίλης Παπαρούνας είναι ο ιδιοκτήτης του "Μονοπάτια Mountain Resort" στο οποίο μας ξενάγησε. Δωμάτια σε πολύ προσιτές τιμές αλλά και 8 ανεξάρτητα cottages τα οποία είναι και η αιτία για αυτό τον υπέροχο φωτισμό. Όλο το συγκρότημα είναι φτιαγμένο από πέτρα και μένεις με το στόμα ανοιχτό από την προσοχή στην λεπτομέρεια. Το ίδιο ισχύει και για το εστιατόριο το οποίο στεγάζεται σε ένα πλήρως ανακαινισμένο κτήριο -που κάποτε είχε καεί επειδή η ιδιοκτήτριά του είχε έναν αναπάντητο έρωτα- με μία διακόσμηση που εντυπωσιάζει τον κάθε επισκέπτη. Αυτό όμως που εντυπωσίασε εμένα ήταν το κελλάρι -ακόμα και αυτό- πιστό στα παραδοσιακά πρότυπα με γύρω στις 100 ετικέτες να διατηρούνται στις τέλειες συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας.

Την επόμενη μέρα η απόφαση ήταν απλή για τον προορισμό. Μεγάλο και Μικρό Πάπιγκο με αρκετές έως πολλές ενδιάμεσες στάσεις. Ο δρόμος λίγο μακρινός αλλά άξιζε μέχρι το τελευταίο χιλιόμετρο. Πρώτη στάση στην γέφυρα του Βοϊδομάτη. Το σκηνικό σαν να βγήκε από ταινία του Ανγκ Λι. Ένα ήρεμο ποτάμι που από την μία πλευρά υψώνεται βουνό και από την άλλη όχθη, παντού πεσμένα φύλλα. Φύλλα πορτοκαλί και κόκκινα δημιουργούν μία φωτογραφία την οποία κάθεσαι και χαζεύεις. Ούτε ο  Μπομπ Ρος στους πίνακές του δεν θα μπορούσε να φτιάξει τέτοιο τοπίο.

Αμέσως μετά περνάμε το Μεγάλο Πάπιγκο. Η στάση εκεί θα γίνει στον γυρισμό αφού πρώτα σειρά έχει το μικρό Πάπιγκο και οι κολυμπήθρες. Καλά άκουσες. Κολυμπήθρες. Και το όνομα του μέρους δεν είναι καθόλου αλληγορικό. Είναι ακριβώς αυτό που λέει. Στον δρόμο ανάμεσα στο Μεγάλο και το Μικρό Πάπιγκο υπάρχει ένα μικρό μονοπάτι που οδηγεί σε φυσικά κοιλώματα τα οποία γεμίζουν με νερό από τα βουνά. Με  τεχνητά φράγματα το καλοκαίρι δημιουργούνται μεγάλες δεξαμενές νερού όπου μπορεί ο καθένας να κάνει μπάνιο.

Αμέσως μετά το Μικρό Πάπιγκο. Το τελευταίο χωριό από όπου και ξεκινούν οι διαδρομές πεζοπορίας για την χαράδρα του Βίκου αλλά και για τις δρακόλιμνες. Σε αυτό το χωριό όταν περπατάς στα σοκάκια του από πέτρα το μόνο που βλέπεις είναι το όρος Τύμφη (ή Γκαμήλα όπως το λένε οι ντόπιοι). Όμως όταν γυρίσεις το βλέμμα σου τότε έχεις μία υπέροχη θέα όλης της κοιλάδας. Εκεί που η φύση οργιάζει και το μάτι σου δεν χορταίνει να την βλέπει. Από το τοπίο μάλλον γοητεύτηκε και ο γάτος και έκατσε εκεί για να το θαυμάσει.

Επιστροφή και τελευταία στάση στο Μεγάλο Πάπιγκο, ένα μεγάλο χωριό με πέτρινα σπίτια όπου η κάθε οικογένεια έχει το δικό της χρώμα πατζούρια. Εκεί ήπιαμε έναν καφέ στην Μπίμτσα. Ελληνικός στην χόβολη αλλά διαθέτει επίσης και τεράστια ποικιλία σε γεύσεις τσάι και σοκολάτας καθώς και γλυκά του κουταλιού. Η Μπίμτσα είναι ουσιαστικά το παλιό καφενείο του χωριού πλήρως ανακαινισμένο. Δεν είναι δύσκολο να το καταλάβεις αφού στον ένα τοίχο του δεσπόζει μία παλιά φωτογραφία από ένα γλέντι με κλαρίνα, ακορντεόν και άλλα όργανα ακριβώς έξω από το καφενείο. Κάπου εκεί ξεκίνησε ο δρόμος της επιστροφής με απίστευτες εικόνες στο μυαλό και μπουκάλια γεμάτα τσίπουρο δικής μας παραγωγής.

ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ ΣΤΟ: http://taxidiaris.pblogs.gr

Ζαγόρι: Ένα άλλο μοντέλο ζωής

Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου (1793) 

Ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο από τα Ιωάννινα για το Κεντρικό Ζαγόρι συναντάς δύο χωριά. Δεν είναι τα πιο διάσημα, δεν είναι τα πιο ανεπτυγμένα. Είναι απλώς δύο από τα ωραιότερα και σήμερα από τα πιο ζωντανά. Η τουριστική ανάπτυξη στα Ζαγοροχώρια έχει φέρει στα ηπειρωτικά βουνά αρκετούς... νέους ανθρώπους. Μια μικρή ακμαία τέτοια κοινότητα υπάρχει εδώ και λίγα χρόνια σε αυτά τα χωριά -κυρίως στα Aνω και Κάτω Πεδινά- και έτσι εκτός από ωραίους ξενώνες και ταβέρνες, θαυμάσια αρχιτεκτονική και σπουδαίο φυσικό τοπίο εδώ θα βρείτε χαμογελαστούς νέους ανθρώπους που άφησαν την πόλη και τις υψηλές της ταχύτητες και αναζήτησαν ένα άλλο μοντέλο ζωής στο Ζαγόρι

ΑΡΧΟΝΤΟΣΠΙΤΑ, ΠΑΛΙΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΩΡΑΙΑ ΚΑΛΝΤΕΡΙΜΙΑ
Είναι ένα από τα παλαιότερα χωριά στο Ζαγόρι και ένα από τα ομορφότερα, γεμάτο αρχοντόσπιτα φτιαγμένα από άσπρη ζαγορίσια στουρναρόπετρα, παλιές εκκλησίες και στενά ωραία καλντερίμια. Τριγύρω απλώνονται οι χαμηλές πλαγιές των βουνών με φράξους, πουρνάρια και αγριοκερασιές.

Παλαιότερα λέγονταν Aνω Σουδενά και η πρώτη ιστορική μαρτυρία για το χωριό βρίσκεται σ’ ένα Χρυσόβουλο του Δεσπότη της Ηπείρου Συμεών Παλαιολόγου το έτος 1361. Το όνομα Σουδενά είναι πιθανότατα σλαβικό και σημαίνει «ψυχρός τόπος», κάτι που μάλλον σχετίζεται με τη ρεματιά που βρίσκεται ανάμεσα από τους 5 λόφους όπου είναι χτισμένο το χωριό κι απ’ την οποία το βράδυ κατεβαίνει ψυχρός αέρας.

Ο Πάνω Μαχαλάς, με κέντρο την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου ήταν ο πρώτος πυρήνας του χωριού ενώ γύρω στο 1670 δημιουργήθηκε ο Κάτω Μαχαλάς, με κέντρο την εκκλησία της Μεταμόρφωσης. Στα ανατολικά και στα νότια του οικισμού, και πολύ κοντά σ’ αυτόν, βρίσκονται τα μοναστήρια της Αγίας Παρασκευής και της Ευαγγελίστριας, τα οποία, κατά μία άποψη, προϋπήρχαν του χωριού. Μελετητές μάλιστα ισχυρίζονται πως ίσως τα μοναστήρια να αποτέλεσαν την αιτία δημιουργίας του οικισμού, στον οποίο εγκαταστάθηκαν οι εργαζόμενοι στα μοναστηριακά κτήματα.

Oπως όλα τα χωριά στο Ζαγόρι κι αυτό ήκμασε κι αυτό πολύ την περίοδο μετά τον 18ο αιώνα (όταν το Ζαγόρι απολάμβανε ένα είδος αυτονομίας) καθώς οι κάτοικοί του ταξίδευαν αρχικά προς τα Βόρεια Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη και από τις αρχές του 20ού αιώνα κυρίως προς την Αίγυπτο. Στο χωριό ήταν ανεπτυγμένη η γεωργία, γεγονός που φανερώνουν τα δεκάδες αλώνια που βρίσκονται ολόγυρα του οικισμού.

Η μεγάλη κεντρική πλατεία με το καμπαναριό, το πηγάδι και την επιμελημένα αναστηλωμένη οικία (στο βάθος) του Ελληνα-Αιγυπτιώτη -αλλά για πάντα Πανωσουδενιώτη- Περικλή Τσαπάρη.

Γύρω στα 1870 τα Ανω Σουδενά αριθμούσαν 130 οικογένειες και πάνω από 800 κατοίκους, είχαν σχολεία, εκκλησίες και σπουδαία μοναστήρια. Τα Ανω Πεδινά είναι η γενέτειρα του μεγάλου δάσκαλου του γένους Νεόφυτου Δούκα (1760-1845, ήταν ο πρώτος διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής) και του ιατροφιλόσοφου, ιστοριοδίφη Ιωάννη Λαμπρίδη (1836-1891), ο οποίος έγραψε τα «Ηπειρωτικά Μελετήματα», ένα από τα σημαντικότερα βιβλία για την ιστορία της Ηπείρου. Το 1928 το χωριό μετονομάστηκε «Ανω Κάμπος» και το 1929 «Ανω Πεδινά». Στο χωριό αξίζει να δείτε τις ενδιαφέρουσες εκκλησίες του Αγίου Δημητρίου (1793) με τις ωραίες καμάρες στην πλατεία, του Αγίου Γεωργίου και της Κοίμησης της Θεοτόκου και φυσικά τη Μονή Ευαγγελίστριας.

H εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και το καθολικό στο εγκαταλειμμένο μοναστήρι της Ευαγγελίστριας είναι αγιογραφημένα από Πανωσουδενιώτες αγιογράφους: από τον Λάζαρο Λαζόπουλο και τον ανιψιό του Λάζαρο Κανίκη. Αυτοί οι δύο καλλιτέχνες έκαναν γνωστά τα Σουδενά ως χωριό με ζωγραφική παράδοση. Σήμερα τα Ανω Πεδινά είναι από τα πιο πολυάνθρωπα χωριά στο Ζαγόρι. Εχει καμιά 100αριά μόνιμους κατοίκους μεταξύ των οποίων πολλοί νέοι.

Το άγαλμα του Ιωάννη Λαμπρίδη, του γιατρού, ιστορικού, φιλόσοφου και Πανωσουδενιώτη. Χωρίς τα συγγράμματά του ελάχιστα θα γνωρίζαμε για τη ζωή στο Ζαγόρι στους προηγούμενους αιώνες.

Πλέον στο χωριό ντόπιος λογαριάζεται αυτός που ζει μόνιμα εδώ και έτσι η μικρή κοινότητα έχει καταφέρει να έχει αξιόλογη κοινωνική συνοχή ενσωματώνοντας όλους τους «ξενομερίτες», Ελληνες και αλλοδαπούς.

Μονή Αγίας Παρασκευής
Βρίσκεται σε απόσταση 1 χλμ. από τα Ανω Πεδινά (περίπου μισή ώρα με τα πόδια), στους πρόποδες του βουνού Στούρος, σε θέση με υπέροχη θέα προς το βουνό Μιτσικέλι. Το παλιό μοναστήρι κτίστηκε το 1750 και σήμερα σώζεται το καθολικό. Στον θόλο του καθολικού ξεχωρίζουν οι αγιογραφίες του Χιονιαδίτη αγιογράφου Β. Φίλη. Στο μοναστήρι θα δείτε τα ερείπια των κελιών του καθώς και μια δεξαμενή σκεπασμένη με πλάκες.

Το καθολικό από το σπουδαίο μοναστήρι της Ευαγγελίστριας στην είσοδο του χωριού, το οποίο πιθανότατα προϋπήρχε του οικισμού των Ανω Πεδινών.

Ο ΣΟΥΔΕΝΙΩΤΙΚΟΣ ΚΑΜΠΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΤΩ ΠΕΔΙΝΑ
»Μια μικρή κοιλάδα με έναν από τους πιο εύφορους κάμπους των Ζαγοροχωρίων χωρίζει τα Ανω από τα Κάτω Πεδινά. Αυτός ο πλούσιος κάμπος που σήμερα δημιουργεί θαυμάσιες εικόνες με τα βουνά ολόγυρα (ειδικά το πρωί όταν σκεπάζεται από μια λεπτή διάφανη πάχνη) είναι ο λόγος που οι παλαιότεροι Ζαγορίσιοι αποκαλούσαν τα Ανω και τα Κάτω Πεδινά «Ψωμοχώρια», καθώς εδώ οι προκομμένοι αγρότες καλλιεργούσαν με επιμέλεια δημητριακά.

Ο σουδενιώτικος κάμπος καλλιεργούνταν κυρίως με σιτάρι, καλαμπόκι, φακές, ρεβίθια και πολλά αμπέλια: η παραγωγή σταφυλιών ανερχόταν τον 19ο αιώνα στις 88.000 οκάδες!

Ο μικρός μας εύφορος κάμπος των Σουδενών, που σύμφωνα με τους ντόπιους δεν πρέπει να πουληθεί ή να κατακερματιστεί σε οικόπεδα, γιατί θα... χαθεί.

Σήμερα το μεγάλο στοίχημα για τους κατοίκους των Ανω και Κάτω Πεδινών είναι να μη χαθεί (δηλαδή πουληθεί σε αγροτεμάχια, που θα χτιστούν στο μέλλον) ο κάμπος, όπως ακριβώς συνέβη στον διπλανό των Ασπραγγέλων. Οι κάτοικοι σχεδιάζουν να συγκροτήσουν κοινοτικό κοπάδι με πρόβατα που θα βόσκουν στον κάμπο ενώ ο Βαγγέλης Παπιγκιώτης (που μας έδωσε την πληροφορία) φέτος στο χωράφι του θα βάλει στάρι.

Καθώς οδηγείτε προς τα Κάτω Πεδινά και πριν ακόμα φανούν τα πρώτα τους σπίτια, στις πεδινές εκτάσεις δεξιά του οδοστρώματος θα δείτε 5 παλιά πέτρινα πηγάδια. Τα Κάτω Πεδινά είναι μικρό αλλά πολύ πολύ γραφικό χωριουδάκι με ένα εξαιρετικά χαριτωμένο ναό του Αγίου Αθανασίου και μια θαυμάσια ηλιόλουστη πλατεία με εξαιρετική θέα στο σουδενιώτικο κάμπο.

Ο ναός του Αγίου Αθανασίου (1704), τον οποίο αξίζει να επισκεφθείτε στα Κάτω Πεδινά.

Ο ναός του Αγίου Αθανασίου (του 1704) είναι τύπου τρίκλιτης βασιλικής με τρούλο, και διατηρεί τοξωτές στοές, ξυλόγλυπτο τέμπλο και ωραίες εικόνες. Αλλες αξιόλογες εκκλησίες είναι των Ταξιαρχών με τοιχογραφίες που ανάγονται στα πρώτα χρόνια της μεταβυζαντινής περιόδου, του Αγίου Βλάσιου και της Αγίας Βαρβάρας.

Οι Κατωσουδενιώτες διέπρεψαν στη Ρουμανία και στην Αίγυπτο ενώ κάτοικοι των Ανω και Κάτω Σουδενών μετοίκησαν στην Πελοπόννησο όπου δημιούργησαν εκεί τα χωριά Ανω και Κάτω Σουδενών που σήμερα λέγονται Ανω και Κάτω Λουσοί. Σε χρυσόβουλο του Δεσπότη Συμεών (1352), αναφέρεται ότι το 1361 το χωριό ήταν ήδη γνωστό ως μεγάλος και πλούσιος οικισμός, ο οποίος έκανε προκοπή χάρη στο εύφορο οροπέδιο και την ποτιστική κοιλάδα του Καλαμά, που αποτελούσαν το σιτοβολώνα του Ζαγορίου.

Ο οικισμός των Κάτω Σουδενών στην... απέναντι πλευρά της πεδιάδας.

Παλιότερα τα όρια της κοινότητας έφταναν έως το Καλπάκι όπου εκτείνονταν τα ποτιστικά χωράφια του χωριού. Ο οικισμός όμως σήμερα φτάνει μόνο έως την κορυφή του λόφου Μπαφαράχη.

Ως πριν από λίγα χρόνια το χωριό είχε σχεδόν ερημώσει και καθόλου νέοι άνθρωποι δεν υπήρχαν, το καφενείο ήταν κλειστό και πολλά σπίτια κατέρρεαν.

Σήμερα ζουν στο χωριό καμιά 35αριά άνθρωποι, και λίγοι νέοι. Και φαίνεται πως ξαναζωντανεύει από τότε που ξανάνοιξε το καφενείο στο Μεσοχώρι...

ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟ ΤΣΕΡΒΑΡΙ

Ενα από τα 5 πηγάδια στον κάμπο των Σουδενών.

Απέχει ελάχιστα από τον κάμπο των Πεδινών και είναι ένα χωριό σαν όλα τα άλλα τα ορεινά. Μόνο που εδώ μπορείτε εύκολα να κάνετε το πρώτο σας «μάθημα» με θέμα: «Η συγκρότηση των ορεινών οικισμών της Πίνδου». Ο καλύτερος δάσκαλος για το μάθημα αυτό είναι ο αρχιτέκτονας Μιχάλης Αράπογλου. Αυτός μας δίδαξε κι εμείς όσο μπορούμε μεταφέρουμε τη γνώση!

Είτε το χωριό το πεις Ελαφότοπο είτε Τσερβάρι (όπως λεγόταν παλιά) είναι το ίδιο πράγμα. Σημαίνει τόπο με ελάφια και πιθανότατα κάποια να υπήρχαν στην περιοχή. Χτισμένο στα 1.100 μέτρα και κοντά στα νότια κράσπεδα της χαράδρας του Βίκου, το σημερινό χωριό μοιάζει πολύ ήσυχο σε σχέση με το κεφαλοχώρι του παρελθόντος.

Ο πλάτανος-λότζια στην κεντρική πλατεία του Ελαφότοπου.

Μονάχα κάθε χρόνο στου Σωτήρος φαίνεται να ξανανιώνει με το πανηγύρι και τον Γρηγόρη Καψάλη -που είναι Τσερβαριώτης-στο κλαρίνο. Ακόμα όμως και χωρίς την παρουσία των ανθρώπων τα σημάδια τους όλα βρίσκονται εδώ, αρκεί να μπορέσετε να τα διαβάσετε..

Για παράδειγμα, ο πλάτανος στη μέση του χωριού μοιάζει με ένα γεωμετρικό σημείο στον φυσικό χώρο της πλατείας. Αυτό το δέντρο θα μπορούσε να θεωρηθεί ως το γεωγραφικό κέντρο όχι μόνο της πλατείας, αλλά όλης της έκτασης του οικισμού. Είναι δυνατόν όμως ένας ορεινός οικισμός να διατάσσεται κυκλικά;

Επειτα από εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης, τα περισσότερα λιθόστρωτα στον Ελαφότοπο είναι άψογα αλλά και πιο ανοιχτόχρωμα.

Στην Πίνδο, στην ορεινή Ηπειρο, αλλά και ίσως σ’ ολόκληρη την ορεινή Ελλάδα (πιθανά και σ’ όλη την Ευρώπη) οι οικισμοί οργανώθηκαν και αναπτύχθηκαν ακολουθώντας ένα σύστημα ομόκεντρων κύκλων, παρ’ όλο που η γεωγραφία του εδάφους, το ανάγλυφο του τοπίου, φαίνεται να μην προσφέρεται ευνοϊκά για την εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος δόμησης.

Ολόκληρος ο χώρος έχει μια καμπυλότητα που στην ουσία είναι η καμπυλότητα του εδάφους. Κέντρο του οικισμού είναι η πλατεία που συγκεντρώνει όλη την υλική και πνευματική υπόσταση της κοινότητας.

Αποτελεί σημείο αναφοράς όλων των μελών της κοινότητας, αλλά και όποιου επισκέπτεται το χωριό.

Το ξενοδοχείο Αμαρυλλίς στα Ανω Πεδινά.

ΟΙ ΟΜΟΚΕΝΤΡΟΙ ΚΥΚΛΟΙ
Καθόλου τυχαία δεν είναι η θέση και η λειτουργικότητα των κτιρίων γύρω από την πλατεία ή αν προτιμάτε στην πρώτη από της πολλές περιφέρειες των ομόκεντρων «κύκλων» του ορεινού οικισμού. O κεντρικός ιερός ναός στον Ελαφότοπο δεν είναι πάνω στην πλατεία, αλλά λίγο πιο πίσω. Στα περισσότερα όμως ορεινά χωριά βρίσκεται πάνω στην πλατεία και διαφέρει αισθητά σε μέγεθος, τρόπο κατασκευής και παρουσία απ΄ όλους τους άλλους του χωριού. Το χαρακτηριστικότερο σημείο του είναι η τοξωτή στοά. Η στοά κατασκευάζεται κατά κανόνα στην νότια πλευρά του ναού, αλλά πολλές φορές σε δύο πλευρές ή πιο σπάνια σε τρεις. Είναι το άτυπο οικονομικό και πολιτικό κέντρο του οικισμού και μπορεί να συγκριθεί με...την αρχαία ελληνική στοά!

Η «πέτρινη λεωφόρος» που διαχωρίζει, ή σωστότερα διαχώριζε οικονομικά και κοινωνικά τους κατοίκους του Ελαφότοπου. Το ίδιο συνέβαινε και σε όλους τους ορεινούς οικισμούς της Πίνδου.

Μαζί με τον χαρακτηριστικό πλάτανο, τη βρύση (ή τη στέρνα) και τον κεντρικό ιερό ναό, στην πλατεία του χωριού θα συναντήσει κανείς και το «Αμελικό» που χρησίμευε ως ξενώνας. Συνήθως ήταν πέτρινο διώροφο κτίσμα, πολύ κοντά στην εκκλησία, το οποίο στις μέρες μας έχει μετατραπεί σε κοινοτικό κατάστημα ή πολιτιστικό κέντρο.

Στρέφοντας το βλέμμα γύρω από την πλατεία είναι σίγουρο ότι θα συναντήσουμε το «μαγαζί». Είναι καφενείο και εστιατόριο και ταυτόχρονα παντοπωλείο. Είναι μικρό εμπορικό κέντρο και εκφράζει την οικονομική ζωή της κοινότητας. Συνήθως χρειάζονται δύο «μαγαζιά»? αν τσακωθούμε;

Καθόλου τυχαίο δεν είναι επίσης το γεγονός ότι οι κατοικίες γύρω από την πλατεία, στην περιφέρεια ενός κύκλου με λίγο μεγαλύτερη ακτίνα, ανήκουν στις ευκατάστατες οικογένειες. Σε εκείνες που έχουν τη μεγαλύτερη εξουσία, όχι μόνο οικονομική, αλλά πολιτική και κοινωνική.

ΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΟΙΚΙΣΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ
Εξω από τον οικισμό, έτσι όπως διατάσσεται σήμερα, γυρίστε νοερά τον χρόνο πίσω και φανταστείτε στις παρυφές του τους Σαρακατσαναίους με τα πρόβατά τους να ξεκαλοκαιριάζουν και ακόμα πιο πέρα (σε περιφέρεια μεγαλύτερης ακτίνας) τους γύφτους, τους τεχνίτες δηλαδή και τα εργατικά χέρια.

Τρεις κοινωνικές ομάδες σε διαφορετική θέση, όσον αφορά τον οικισμό-κοινότητα που ταυτόχρονα δηλώνει το οικονομικό-κοινωνικό επίπεδό τους.

Οπως εύκολα μπορείτε να καταλάβετε, ο κύκλος σαν γεωμετρικό σχήμα έχει την ικανότητα να εκφράζει στον χώρο την έννοια της ιεράρχησης.

ΔΙΑΜΟΝΗ

«Αμαρυλίς»: (26530 71132, www.zagoriahotel.info). Oλοκαίνουργιος ξενώνας στο ψηλότερο σημείο του χωριού. Τον χαρακτηρίζει το ρομαντικό στυλ που έχει επιλεγεί για τη διακόσμηση των εσωτερικών χώρων με χειροποίητα έπιπλα, υφάσματα γαλλικού τύπου, πατίνες στους τοίχους, αντικείμενα από παλαιοπωλεία. Ξεχωρίζουν οι εξαιρετικές γεύσεις στο πρωινό (μεταξύ άλλων αλευρόπιτα, τραχανάς με άγρια μανιτάρια, πίτα με ρύζι, σταφίδες και μπαμπανάτσα, τηγανίτες, ρυζόγαλο κ.ά.), και η φιλική ατμόσφαιρα που δημιουργούν οι ιδιοκτήτες.

«Πρίμουλα»: (26530 71133, www.primoula.gr). Αναστηλωμένο σπίτι του 1870, στην πλατεία Δουβλή. Από φέτος άλλαξε διεύθυνση, ανακαινίστηκε, και τα δυο πολύ φιλικά ζευγάρια που τον διευθύνουν πλέον -η Μαρίβα και ο Δημήτρης, η Λίλα και ο Παύλος- έχουν πολλή όρεξη και κέφι για καινούργια πράγματα.

«Μountain Resort Μονοπάτια»: (26530-71116, www.monopatiaresort.gr). Ολοκαίνουργιο συγκρότημα που ανοίγει τώρα. Αποτελείται από 2 αρχοντικά του 19ου αιώνα (το ένα με 4 σουίτες και το άλλο με το εστιατόριο), ένα νέο κτίριο παραδοσιακού στυλ (με 3 δωμάτια στον όροφο) και 8 αυτόνομα σπιτάκια.

«Πορφυρόν»: (26530 71579, 6945783290, www.porfyron.com). Ξεχωρίζει για το βαθύ κόκκινο χρώμα - που είναι και το αυθεντικό του. Είναι κτισμένο το 1850 και διαθέτει 8 δωμάτια.

ΔΙΑΜΟΝΗ

«Αμελικό»: (26530 71501, www.ameliko.gr). Βρίσκεται στην επάνω γειτονιά του χωριού και αποτελείται από δεκατρία δίκλινα και τρίκλινα δωμάτια και μια σουίτα. Μοιράζονται σε 3 κτίρια ζαγορίτικης αρχιτεκτονικής. Η διακόσμηση είναι λιτή και καλόγουστη.

«To σπίτι του Ορέστη»: (26530 71202, www.orestishouse.gr). Δυο κτίρια ζαγορίτικης αρχιτεκτονικής που μετράνε 150 χρόνια ζωής. Παραδοσιακή η διακόσμηση στα επτά δωμάτια που έχουν τζάκια, φλοκάτες και μπάσια (ξύλινα «κτιστά» κρεβάτια). Αξίζει η σουίτα με τον παλιό φούρνο.

«Παναγιώτης Ξάνθος»: (26530 71281). Εξι νοικιαζόμενα δωμάτια σε σπίτι 300 ετών, με αυλή και παράθυρα που προσφέρουν θέα στο χωριό, την πεδιάδα και τα βουνά.

«Αλθαία»: (26530 71700, www.althea-zagori.gr). Δίκλινα και τρίκλινα δωμάτια με σπιτικές ανέσεις και απλή διακόσμηση. Είναι βαμμένες με παλ χρώματα, έχουν κουζίνα και πετρόκτιστο τζάκι.

«Aλώνι»: (26530 71216, 71291, www.hotelaloni.com). Εννέα ανακαινισμένα δωμάτια -τα 2 με τζάκι- σε ηπειρώτικo στυλ και με όμορφες αυλές όπου θα πάρετε πρωινό όταν έχει καλοκαιρία. Εχουν ωραία θέα στον κάμπο και στις οροσειρές. Οι ιδιοκτήτες, που είναι κτηνοτρόφοι, έχουν δημιουργήσει και ένα πολύ καλό εστιατόριο όπου θα φάτε καλά κρεατικά και τη ζαγορίτικη φέτα τους.

Κείμενα: Αντώνης Ιορδάνογλου - Γιάννης Ντρενογιάννης
Φωτογραφίες: Γιάννης Ντρενογιάννης, Βάλυ Βαϊμάκη, Λεωνίδας Τηνιακός

ethnos.gr

ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ ΣΤΟ: http://www.netnewsgr.gr

Θερινό Σχολείο στα Άνω Πεδινά με πλούσιο πρόγραμμα εκδηλώσεων

Το Εργαστήριο Λαογραφίας του Τμήματος Ιστορίας – Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σε συνεργασία με το Κέντρο Κοινωνικής Μορφολογίας και Κοινωνικής Πολιτικής (ΚΕ Κ ΜΟ ΚΟ Π) του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής του Πάντειου Πανεπιστήμιου, οργανώνουν στα Άνω Πεδινά Ζαγορίου από 18//09 έως 25/09 Θερινό Σχολείο για μεταπτυχιακούς φοιτητές /τριες με αντικείμενο την ιστορία, την κοινωνία και τον πολιτισμό της εργασίας και ιδιαίτερα τη διερεύνηση των αλλαγών που συντελούνται στον χαρακτήρα της στη σύγχρονη κοινωνία, αλλαγών που επαυξάνουν την κοινωνική ανισότητα.

Οι εργασίες του Σεμιναρίου θα λαμβάνουν χώρα στην αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου Άνω Πεδινών και στη Λαμπριάδειο Χειροτεχνική Σχολή, όπου και θα φιλοξενούνται οι συμμετέχοντες (δείτε κι εδώ).

Στα πλαίσια των εργασιών του Θερινού Σχολείου και σε συνεργασία με τον Δήμο Ζαγορίου και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Πανωσουδενιών πραγματοποιούνται Ανοιχτές Συζητήσεις, Εκδηλώσεις  και προβολές κινηματογραφικών ταινιών / ντοκιμαντέρ  σύμφωνα με το παρακάτω Πρόγραμμα.

ΚΥΡΙΑΚΗ, 18 Σεπτεμβρίου , ώρα 18.30
Έναρξη των εργασιών του Θερινού Σχολείου – Στόχοι και Προοπτικές

ΔΕΥΤΕΡΑ, 19 Σεπτεμβρίου,  ώρα  19.30
Προβολή του ντοκιμαντέρ του Γ. Αυγερόπουλου «Πεθαίνοντας στην Αφθονία»
Συζήτηση με εισηγητές  τον   Α. Μωϋσίδη, καθηγητή  και τον Απ. Παπαδόπουλο, αναπληρ. Καθηγητή.

ΤΡΙΤΗ, 20 Σεπτεμβρίου, ώρα 19.30
Προβολή της ταινίας «Το προξενιό της Άννας» του Παντελή Βούλγαρη ( 1972)  - Συζήτηση

ΤΕΤΑΡΤΗ, 21 Σεπτεμβρίου, ώρα  19.30
Συζήτηση Στρογγυλής Τράπεζας με θέμα:  Ορεινότητα, Εργασία   και Μετανάστευση 
Εισηγητές : Μωϋσίδης Αντώνης, καθηγητής  Αγροτικής Κοινωνιολογίας , Πάντειο Παν/μιο, Ιορδάνης Ψημμένος, αναπληρ. καθηγητής  Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο,
Βασίλης Δαλκαβούκης, λέκτορας Εθνογραφίας, Δημοκρίτειο Παν. Θράκης.
Συντονίζει  η Ελένη  Σιάννου, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης, παν. Ιωαννίνων

ΠΕΜΠΤΗ, 22 Σεπτεμβρίου  ώρα  19.30
Προβολή της ταινίας «Ο δρόμος προς τη Δύση»  του Κυριάκου Κατσουράκη  - Συζήτηση

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23 Σεπτεμβρίου , ώρα 19.30
Ανοιχτή Συζήτηση με θέμα : « Η Κοινωνία και ο Πολιτισμός της Εργασίας από την πλευρά των γυναικών» .
Εισηγήτριες: Μπάδα Κωνσταντίνα, καθηγ. Κοινωνικής Λαογραφίας , Παν. Ιωαννίνων - Ανθοπούλου Θεοδοσία , αναπλ.   καθηγήτρια Κοινωνικής Γεωγραφίας, Πάντειο παν/μιο
Συντονίζει  ο Μάνος Σπυριδάκης , επικ. καθ.  Κοινωνικής και Οικονομικής Ανθρωπολογίας, Παν. Πελοποννήσου

ΣΑΒΒΑΤΟ, 24 Σεπτεμβρίου, ώρα 19.30
Κλείσιμο των εργασιών του Σχολείου.

Το Πρόγραμμα πραγματοποιείται στην Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου Άνω Πεδινών.

ΠΗΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: www.epirusonline.gr

Άνω Πεδινά: Εκδηλώσεις Αυγούστου 2011

Μουσική και τραγούδια “Πέρα απ’το Αιγαίο” και διήμερο παραδοσιακό πανηγύρι:

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πανωσουδενιωτών, συνεχίζοντας τις πολιτιστικές εκδηλώσεις του Αυγούστου, παρουσιάζει την Τρίτη 23 Αυγούστου 2011, στις 9 μ.μ. τη μουσική παράσταση “Πέρα απ’ το Αιγαίο”. Μια εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στην παραδοσιακή πλατεία των Άνω Πεδινών με δωρεάν είσοδο για το κοινό και σε συνεργασία με το μουσικό συγκρότημα παραδοσιακής μουσικής “Ηχοβάτες”. Κατά την διάρκεια της συναυλίας θα παρουσιαστούν σκοποί και τραγούδια από τη Μ. Ασία, τη Σμύρνη, την Καππαδοκία, τον Πόντο, την Κωνσταντινούπολη, τη Θράκη, το Βορειοανατολικό Αιγαίο, τα Δωδεκάνησα και την Κρήτη. Τους “Ηχοβάτες” αποτελούν οι Κώστας Καραπάνος: βιολί, Φώτης Παπαζήκος: λαούτο και τραγούδι, Τάσος Ντάφλος: κρουστά, Σάκης Παπαστεργιος: ούτι και λαούτο, Παύλος Μαζανίτης: τραγούδι και η Σοφία Ζώη: κανονάκι και τραγούδι.

Ταυτόχρονα, οι Πανωσουδενιώτες καλούν όλους τους φίλους του χωριού, της μουσικής και του χορού στο παραδοσιακό πανηγύρι που θα γίνει στον ίδιο χώρο, στην πλατεία του χωριού, την Τετάρτη 24 και την Πέμπτη 25 Αυγούστου 2011 το βράδυ.

ΠΗΓΗ: http://www.epirusinfo.com/

Άνω Πεδινά: Party στον Πλάτανο

Μπορεί ο Νομός των Ιωαννίνων να μη βρέχεται από θάλασσα και τα βουνά να έχουν τον πρώτο λόγο, αυτό δε σημαίνει πως απαγορεύονται στην περιοχή τα καλοκαιρινά party… Ακριβώς αυτό έρχονται να επιβεβαιώσουν οι νέοι των Άνω Πεδινών Ζαγορίου. Στη “μικρή πλατεία” του χωριού υπάρχει - όπως σε πολλά χωριά του νομού των Ιωαννίνων - ένας πλάτανος, που χαρίζει απλόχερα εδώ και δεκάδες χρόνια την σκιά του στου κατοίκους και τους επισκέπτες. Το Σάββατο 13 Αυγούστου 2011, ο συγκεκριμένος πλάτανος έχει την τιμητική του: μουσική, χορός, φώτα και η ευκαιρία για τους νέους της περιοχής να γνωριστούν και να περάσουν μοναδικά μεταμορφώνοντας τον πλάτανο σε… Club. Η είσοδος είναι δωρεάν, ενώ η νέα γενιά των Άνω Πεδινών προειδοποιεί: απαραίτητη προϋπόθεση είναι όποιος παραστεί, να φέρει μαζί την καλύτερη καλοκαιρινή του διάθεση!

ΠΗΓΗ: http://www.epirusinfo.com/

Η Νατάσσα Μποφίλιου στα Άνω Πεδινά

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πανωσουδενιωτών, διοργανώνει μια συναυλία με την Νατάσσα Μποφίλιου, στην παραδοσιακή πλατεία του χωριού του Ζαγορίου το βράδυ του Σαββάτου, 20 Αυγούστου. Η γνωστή και αγαπημένη νέα τραγουδίστρια, προστίθεται σε μία σειρά καλών συναυλιών που έχει διοργανώσει ο σύλλογος συνεχίζοντας την προσπάθεια που ξεκίνησε πριν από τέσσερα χρόνια, να προσφέρει στους κατοίκους και επισκέπτες του νομού Ιωαννίνων, τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν από κοντά σημαντικά ονόματα της ελληνικής - και όχι μόνο - μουσικής σκηνής, με Ψαραντώνη, Περίδη, Ρασούλη, Ξυδάκη, Γκανά κ.α. Παράλληλα, το χωριό ετοιμάζεται να φιλοξενήσει και άλλες εκδηλώσεις από το "Party στον Πλάτανο" το Σάββατο 13/8 που θα διοργανωθεί για όσους αισθάνονται μικρότεροι, με την παρουσία dj, ως τη συναυλία με γνωστό συγκρότημα της πόλης και το διήμερο του παραδοσιακού πανηγυριού. 

Για ακόμα ένα καλοκαίρι λοιπόν το σύνθημα είναι ένα: Πάρτε τα Βουνά, Άνω Πεδινά! Μας λένε οι διοργανωτές και θα δώσουν περισσότερες λεπτομέρειες προσεχώς. 

ΠΗΓΗ: epirusgate.blogspot.com

Mια φορά κι έναν καιρό στα Άνω Πεδινά

Τα Άνω Πεδινά βρίσκονται σε υψόμετρο 950 μ. ανάμεσα σε πέντε λόφους, γύρω από μια δροσερή ρεματιά και πάνω από έναν εύφορο κάμπο όπου φυτρώνουν σιτάρι, καλαμπόκι, φακές, ρεβίθια και πρασινίζουν πολλά αμπέλια. Ξέρουμε ότι η παραγωγή σταφυλιών τον 19ο αιώνα έφτανε τις 88.000 οκάδες! Τα Άνω και Κάτω Σουδενά —αυτό ήταν το παλιό όνομα τους— τα έλεγαν και «Ψωμοχώρια» ή «Ψωμοτόπια», από τα πολλά σταροχώραφα που οι φιλόπονοι ορεσίβιοι καλλιεργούσαν με επιμέλεια. Είναι από τα σπουδαιότερα και παλαιότερα χωριά του Ζαγορίου. Η ίδρυσή του αναφέρεται σε βυζαντινά έγγραφα από το 1326 ως το 1361 μαζί με το Πάπιγκο, τη Βίτσα και τον Ελαφότοπο.

Η «αξιοθέατος» κωμόπολη των Σουδενών ήταν η ιδιαίτερη πατρίδα του μεγάλου δασκάλου του Γένους Νεόφυτου Δούκα (πρώτος διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής) και του σπουδαίου ιστοριοδίφη και ιατροφιλόσοφου Ιωάννη Λαμπρίδη. Οι πολυταξιδεμένοι Ζαγορίσιοι, από το 18ο αιώνα ακόμα, αγοράζουν και στέλνουν στις βιβλιοθήκες των σχολείων στα χωριά τους όσα βιβλία τυπώνονται στα μεγάλα τυπογραφεία της Ευρώπης (Τεργέστη, Λειψία, Βουδαπέστη, Βενετία, Οδησσό): τα πολύτιμα συγγράμματα της βιβλιοθήκης του Νεόφυτου Δούκα φυλάσσονται στο λιθόκτιστο Δημοτικό Σχολείο των Άνω Πεδινών, στη σκιά από το μεγάλο πλατάνι της κεντρικής πλατείας, που φυτεύτηκε το 1819.

Απέναντι από το παλιό Δημοτικό Σχολείο βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου (1793) με τα τοξωτά χαγιάτια, το ψηλό καμπαναριό, τις πέτρινες στέγες και το ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο του 19ου αιώνα. Στην είσοδο των Άνω Πεδινών, το φρουριακής αρχιτεκτονικής μοναστήρι της Ευαγγελίστριας, που χτίστηκε το 1786, με εξαιρετικές αγιογραφίες και σημαντικά κειμήλια. Ο συνδυασμός των τρούλων και των θόλων με την κατασκευή της στέγης από σχιστόπλακα σε διάφορα επίπεδα έδωσε αριστουργηματικές κατασκευές και εδώ, όπως σε όλα τα Ζαγοροχώρια.

Στο μοναστήρι αυτό ο Αλέξης Νούτσος, στρατιωτικός διοικητής των Ζαγοροχωριών στην υπηρεσία του Αλή Πασά, φύλαξε ένα σάκο με φλουριά το 1821. Μετά το θάνατό τους, τα φλουριά αυτά έκαναν τους χωρικούς των Άνω Σουδενών πλούσιους. Υπάρχει ακόμα η εγκαταλειμμένη Μονή Αγίας Παρασκευής (18ος αιώνας) με τον ωραίο περίβολο και το καμπαναριό και η εκκλησία της Μεταμορφώσεως δίπλα στα ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ.

Λέγεται ότι το φως στα Άνω Πεδινά, όπως διαχέεται στις πλαγιές των βουνών, είναι ιδιαίτερα εμπνευστικό για ζωγράφους και φωτογράφους. Έτσι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο στις εκκλησίες και τα μοναστήρια τους δεν είναι μόνο η αρχιτεκτονική αλλά και οι αγιογραφίες τους από τους Πανωσουδενιώτες ζωγράφους Λάζαρο Λαζόπουλο και Λάζαρο Κανίκη, θείο και ανιψιό. Όπως στην ευρύτερη περιοχή φημίζονται οι Νεγάδες και οι Χιονάδες για τις ζωγραφικές τους παραδόσεις έτσι στο κεντρικό Ζαγόρι φημίζονται οι αγιογραφικές σχολές του Καπέσοβου και των Άνω Σουδενών. Καθώς όμως δεν υπάρχουν υπογραφές στις περισσότερες τοιχογραφίες και τις φορητές εικόνες από τις σπουδαίες εκκλησίες στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία που διακόσμησαν οι καλλιτέχνες αυτοί, δεν γνωρίζουμε ποιος είναι ο δημιουργός τους.

Γύρω στα 1870 έμεναν στα Άνω Σουδενά 130 οικογένειες με 800 περίπου μέλη. Ακούραστοι πελεκάνοι και χτιστάδες έχτιζαν αλώνια και καλύβες, για να αποθηκεύουν γεννήματα και ζωοτροφές. Κάθε σπίτι είχε το αλώνι του, αλλά από το 1970 δεν χρησιμοποιούνταν πια αφήνοντας τον ήλιο ν’ ασπρίζει και τη βροχή να λειαίνει την όμορφα δουλεμένη πέτρα τους.

ΠΗΓΗ:  www.monopatiaresort.gr

Ζαγόρι: Ένα άλλο μοντέλο ζωής.

Ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο από τα Ιωάννινα για το Κεντρικό Ζαγόρι συναντάς δύο χωριά. Δεν είναι τα πιο διάσημα, δεν είναι τα πιο ανεπτυγμένα.
Παλαιότερα λέγονταν Aνω Σουδενά και η πρώτη ιστορική μαρτυρία για το χωριό βρίσκεται σ’ ένα Χρυσόβουλο του Δεσπότη της Ηπείρου Συμεών Παλαιολόγου το έτος 1361. Το όνομα Σουδενά είναι πιθανότατα σλαβικό και σημαίνει «ψυχρός τόπος», κάτι που μάλλον σχετίζεται με τη ρεματιά που βρίσκεται ανάμεσα από τους 5 λόφους όπου είναι χτισμένο το χωριό κι απ’ την οποία το βράδυ κατεβαίνει ψυχρός αέρας.

Ο Πάνω Μαχαλάς, με κέντρο την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου ήταν ο πρώτος πυρήνας του χωριού ενώ γύρω στο 1670 δημιουργήθηκε ο Κάτω Μαχαλάς, με κέντρο την εκκλησία της Μεταμόρφωσης. Στα ανατολικά και στα νότια του οικισμού, και πολύ κοντά σ’ αυτόν, βρίσκονται τα μοναστήρια της Αγίας Παρασκευής και της Ευαγγελίστριας, τα οποία, κατά μία άποψη, προϋπήρχαν του χωριού. Μελετητές μάλιστα ισχυρίζονται πως ίσως τα μοναστήρια να αποτέλεσαν την αιτία δημιουργίας του οικισμού, στον οποίο εγκαταστάθηκαν οι εργαζόμενοι στα μοναστηριακά κτήματα.
Όπως όλα τα χωριά στο Ζαγόρι κι αυτό ήκμασε κι αυτό πολύ την περίοδο μετά τον 18ο αιώνα (όταν το Ζαγόρι απολάμβανε ένα είδος αυτονομίας) καθώς οι κάτοικοί του ταξίδευαν αρχικά προς τα Βόρεια Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη και από τις αρχές του 20ού αιώνα κυρίως προς την Αίγυπτο. Στο χωριό ήταν ανεπτυγμένη η γεωργία, γεγονός που φανερώνουν τα δεκάδες αλώνια που βρίσκονται ολόγυρα του οικισμού.
Γύρω στα 1870 τα Ανω Σουδενά αριθμούσαν 130 οικογένειες και πάνω από 800 κατοίκους, είχαν σχολεία, εκκλησίες και σπουδαία μοναστήρια. Τα Ανω Πεδινά είναι η γενέτειρα του μεγάλου δάσκαλου του γένους Νεόφυτου Δούκα (1760-1845, ήταν ο πρώτος διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής) και του ιατροφιλόσοφου, ιστοριοδίφη Ιωάννη Λαμπρίδη (1836-1891), ο οποίος έγραψε τα «Ηπειρωτικά Μελετήματα», ένα από τα σημαντικότερα βιβλία για την ιστορία της Ηπείρου. Το 1928 το χωριό μετονομάστηκε «Ανω Κάμπος» και το 1929 «Ανω Πεδινά». Στο χωριό αξίζει να δείτε τις ενδιαφέρουσες εκκλησίες του Αγίου Δημητρίου (1793) με τις ωραίες καμάρες στην πλατεία, του Αγίου Γεωργίου και της Κοίμησης της Θεοτόκου και φυσικά τη Μονή Ευαγγελίστριας.
H εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και το καθολικό στο εγκαταλειμμένο μοναστήρι της Ευαγγελίστριας είναι αγιογραφημένα από Πανωσουδενιώτες αγιογράφους: από τον Λάζαρο Λαζόπουλο και τον ανιψιό του Λάζαρο Κανίκη. Αυτοί οι δύο καλλιτέχνες έκαναν γνωστά τα Σουδενά ως χωριό με ζωγραφική παράδοση. Σήμερα τα Ανω Πεδινά είναι από τα πιο πολυάνθρωπα χωριά στο Ζαγόρι. Εχει καμιά 100αριά μόνιμους κατοίκους μεταξύ των οποίων πολλοί νέοι.
Πλέον στο χωριό ντόπιος λογαριάζεται αυτός που ζει μόνιμα εδώ και έτσι η μικρή κοινότητα έχει καταφέρει να έχει αξιόλογη κοινωνική συνοχή ενσωματώνοντας όλους τους «ξενομερίτες», Ελληνες και αλλοδαπούς.

Μονή Αγίας Παρασκευής
Βρίσκεται σε απόσταση 1 χλμ. από τα Ανω Πεδινά (περίπου μισή ώρα με τα πόδια), στους πρόποδες του βουνού Στούρος, σε θέση με υπέροχη θέα προς το βουνό Μιτσικέλι. Το παλιό μοναστήρι κτίστηκε το 1750 και σήμερα σώζεται το καθολικό. Στον θόλο του καθολικού ξεχωρίζουν οι αγιογραφίες του Χιονιαδίτη αγιογράφου Β. Φίλη. Στο μοναστήρι θα δείτε τα ερείπια των κελιών του καθώς και μια δεξαμενή σκεπασμένη με πλάκες.

Ο ΣΟΥΔΕΝΙΩΤΙΚΟΣ ΚΑΜΠΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΤΩ ΠΕΔΙΝΑ
»Μια μικρή κοιλάδα με έναν από τους πιο εύφορους κάμπους των Ζαγοροχωρίων χωρίζει τα Ανω από τα Κάτω Πεδινά. Αυτός ο πλούσιος κάμπος που σήμερα δημιουργεί θαυμάσιες εικόνες με τα βουνά ολόγυρα (ειδικά το πρωί όταν σκεπάζεται από μια λεπτή διάφανη πάχνη) είναι ο λόγος που οι παλαιότεροι Ζαγορίσιοι αποκαλούσαν τα Ανω και τα Κάτω Πεδινά «Ψωμοχώρια», καθώς εδώ οι προκομμένοι αγρότες καλλιεργούσαν με επιμέλεια δημητριακά.
Ο σουδενιώτικος κάμπος καλλιεργούνταν κυρίως με σιτάρι, καλαμπόκι, φακές, ρεβίθια και πολλά αμπέλια: η παραγωγή σταφυλιών ανερχόταν τον 19ο αιώνα στις 88.000 οκάδες!
Σήμερα το μεγάλο στοίχημα για τους κατοίκους των Ανω και Κάτω Πεδινών είναι να μη χαθεί (δηλαδή πουληθεί σε αγροτεμάχια, που θα χτιστούν στο μέλλον) ο κάμπος, όπως ακριβώς συνέβη στον διπλανό των Ασπραγγέλων. Οι κάτοικοι σχεδιάζουν να συγκροτήσουν κοινοτικό κοπάδι με πρόβατα που θα βόσκουν στον κάμπο ενώ ο Βαγγέλης Παπιγκιώτης (που μας έδωσε την πληροφορία) φέτος στο χωράφι του θα βάλει στάρι.
Καθώς οδηγείτε προς τα Κάτω Πεδινά και πριν ακόμα φανούν τα πρώτα τους σπίτια, στις πεδινές εκτάσεις δεξιά του οδοστρώματος θα δείτε 5 παλιά πέτρινα πηγάδια. Τα Κάτω Πεδινά είναι μικρό αλλά πολύ πολύ γραφικό χωριουδάκι με ένα εξαιρετικά χαριτωμένο ναό του Αγίου Αθανασίου και μια θαυμάσια ηλιόλουστη πλατεία με εξαιρετική θέα στο σουδενιώτικο κάμπο.
Ο ναός του Αγίου Αθανασίου (του 1704) είναι τύπου τρίκλιτης βασιλικής με τρούλο, και διατηρεί τοξωτές στοές, ξυλόγλυπτο τέμπλο και ωραίες εικόνες. Αλλες αξιόλογες εκκλησίες είναι των Ταξιαρχών με τοιχογραφίες που ανάγονται στα πρώτα χρόνια της μεταβυζαντινής περιόδου, του Αγίου Βλάσιου και της Αγίας Βαρβάρας.
Οι Κατωσουδενιώτες διέπρεψαν στη Ρουμανία και στην Αίγυπτο ενώ κάτοικοι των Ανω και Κάτω Σουδενών μετοίκησαν στην Πελοπόννησο όπου δημιούργησαν εκεί τα χωριά Ανω και Κάτω Σουδενών που σήμερα λέγονται Ανω και Κάτω Λουσοί. Σε χρυσόβουλο του Δεσπότη Συμεών (1352), αναφέρεται ότι το 1361 το χωριό ήταν ήδη γνωστό ως μεγάλος και πλούσιος οικισμός, ο οποίος έκανε προκοπή χάρη στο εύφορο οροπέδιο και την ποτιστική κοιλάδα του Καλαμά, που αποτελούσαν το σιτοβολώνα του Ζαγορίου.
Παλιότερα τα όρια της κοινότητας έφταναν έως το Καλπάκι όπου εκτείνονταν τα ποτιστικά χωράφια του χωριού. Ο οικισμός όμως σήμερα φτάνει μόνο έως την κορυφή του λόφου Μπαφαράχη.
Ως πριν από λίγα χρόνια το χωριό είχε σχεδόν ερημώσει και καθόλου νέοι άνθρωποι δεν υπήρχαν, το καφενείο ήταν κλειστό και πολλά σπίτια κατέρρεαν.
Σήμερα ζουν στο χωριό καμιά 35αριά άνθρωποι, και λίγοι νέοι. Και φαίνεται πως ξαναζωντανεύει από τότε που ξανάνοιξε το καφενείο στο Μεσοχώρι...

ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟ ΤΣΕΡΒΑΡΙ
Απέχει ελάχιστα από τον κάμπο των Πεδινών και είναι ένα χωριό σαν όλα τα άλλα τα ορεινά. Μόνο που εδώ μπορείτε εύκολα να κάνετε το πρώτο σας «μάθημα» με θέμα: «Η συγκρότηση των ορεινών οικισμών της Πίνδου». Ο καλύτερος δάσκαλος για το μάθημα αυτό είναι ο αρχιτέκτονας Μιχάλης Αράπογλου. Αυτός μας δίδαξε κι εμείς όσο μπορούμε μεταφέρουμε τη γνώση!
Είτε το χωριό το πεις Ελαφότοπο είτε Τσερβάρι (όπως λεγόταν παλιά) είναι το ίδιο πράγμα. Σημαίνει τόπο με ελάφια και πιθανότατα κάποια να υπήρχαν στην περιοχή. Χτισμένο στα 1.100 μέτρα και κοντά στα νότια κράσπεδα της χαράδρας του Βίκου, το σημερινό χωριό μοιάζει πολύ ήσυχο σε σχέση με το κεφαλοχώρι του παρελθόντος.
Μονάχα κάθε χρόνο στου Σωτήρος φαίνεται να ξανανιώνει με το πανηγύρι και τον Γρηγόρη Καψάλη -που είναι Τσερβαριώτης-στο κλαρίνο. Ακόμα όμως και χωρίς την παρουσία των ανθρώπων τα σημάδια τους όλα βρίσκονται εδώ, αρκεί να μπορέσετε να τα διαβάσετε..
Για παράδειγμα, ο πλάτανος στη μέση του χωριού μοιάζει με ένα γεωμετρικό σημείο στον φυσικό χώρο της πλατείας. Αυτό το δέντρο θα μπορούσε να θεωρηθεί ως το γεωγραφικό κέντρο όχι μόνο της πλατείας, αλλά όλης της έκτασης του οικισμού. Είναι δυνατόν όμως ένας ορεινός οικισμός να διατάσσεται κυκλικά;
Στην Πίνδο, στην ορεινή Ήπειρο, αλλά και ίσως σ’ ολόκληρη την ορεινή Ελλάδα (πιθανά και σ’ όλη την Ευρώπη) οι οικισμοί οργανώθηκαν και αναπτύχθηκαν ακολουθώντας ένα σύστημα ομόκεντρων κύκλων, παρ’ όλο που η γεωγραφία του εδάφους, το ανάγλυφο του τοπίου, φαίνεται να μην προσφέρεται ευνοϊκά για την εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος δόμησης.
Ολόκληρος ο χώρος έχει μια καμπυλότητα που στην ουσία είναι η καμπυλότητα του εδάφους. Κέντρο του οικισμού είναι η πλατεία που συγκεντρώνει όλη την υλική και πνευματική υπόσταση της κοινότητας.
Αποτελεί σημείο αναφοράς όλων των μελών της κοινότητας, αλλά και όποιου επισκέπτεται το χωριό.

ΟΙ ΟΜΟΚΕΝΤΡΟΙ ΚΥΚΛΟΙ
Καθόλου τυχαία δεν είναι η θέση και η λειτουργικότητα των κτιρίων γύρω από την πλατεία ή αν προτιμάτε στην πρώτη από της πολλές περιφέρειες των ομόκεντρων «κύκλων» του ορεινού οικισμού. O κεντρικός ιερός ναός στον Ελαφότοπο δεν είναι πάνω στην πλατεία, αλλά λίγο πιο πίσω. Στα περισσότερα όμως ορεινά χωριά βρίσκεται πάνω στην πλατεία και διαφέρει αισθητά σε μέγεθος, τρόπο κατασκευής και παρουσία απ΄ όλους τους άλλους του χωριού. Το χαρακτηριστικότερο σημείο του είναι η τοξωτή στοά. Η στοά κατασκευάζεται κατά κανόνα στην νότια πλευρά του ναού, αλλά πολλές φορές σε δύο πλευρές ή πιο σπάνια σε τρεις. Είναι το άτυπο οικονομικό και πολιτικό κέντρο του οικισμού και μπορεί να συγκριθεί με...την αρχαία ελληνική στοά!
Μαζί με τον χαρακτηριστικό πλάτανο, τη βρύση (ή τη στέρνα) και τον κεντρικό ιερό ναό, στην πλατεία του χωριού θα συναντήσει κανείς και το «Αμελικό» που χρησίμευε ως ξενώνας. Συνήθως ήταν πέτρινο διώροφο κτίσμα, πολύ κοντά στην εκκλησία, το οποίο στις μέρες μας έχει μετατραπεί σε κοινοτικό κατάστημα ή πολιτιστικό κέντρο.
Στρέφοντας το βλέμμα γύρω από την πλατεία είναι σίγουρο ότι θα συναντήσουμε το «μαγαζί». Είναι καφενείο και εστιατόριο και ταυτόχρονα παντοπωλείο. Είναι μικρό εμπορικό κέντρο και εκφράζει την οικονομική ζωή της κοινότητας. Συνήθως χρειάζονται δύο «μαγαζιά»? αν τσακωθούμε;
Καθόλου τυχαίο δεν είναι επίσης το γεγονός ότι οι κατοικίες γύρω από την πλατεία, στην περιφέρεια ενός κύκλου με λίγο μεγαλύτερη ακτίνα, ανήκουν στις ευκατάστατες οικογένειες. Σε εκείνες που έχουν τη μεγαλύτερη εξουσία, όχι μόνο οικονομική, αλλά πολιτική και κοινωνική.

ΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΟΙΚΙΣΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ
Έξω από τον οικισμό, έτσι όπως διατάσσεται σήμερα, γυρίστε νοερά τον χρόνο πίσω και φανταστείτε στις παρυφές του τους Σαρακατσαναίους με τα πρόβατά τους να ξεκαλοκαιριάζουν και ακόμα πιο πέρα (σε περιφέρεια μεγαλύτερης ακτίνας) τους γύφτους, τους τεχνίτες δηλαδή και τα εργατικά χέρια.
Τρεις κοινωνικές ομάδες σε διαφορετική θέση, όσον αφορά τον οικισμό-κοινότητα που ταυτόχρονα δηλώνει το οικονομικό-κοινωνικό επίπεδό τους.
Όπως εύκολα μπορείτε να καταλάβετε, ο κύκλος σαν γεωμετρικό σχήμα έχει την ικανότητα να εκφράζει στον χώρο την έννοια της ιεράρχησης.

ΠΗΓΗ:  www.live-avles.info

Με μεγάλη επιτυχία εγκαινιάστηκαν τα ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ Mountain Resort & Restaurant

    Παρουσία του Αντιπεριφερειάρχη κ. Καραμπίνα, του βουλευτή κ. Μιχαήλ Παντούλα, του τ. βουλευτή κ. Φούσα, του Δήμαρχου Ζαγορίου κ. Παπαναστασίου, ακαδημαϊκών και εκπροσώπων του επιχειρηματικού κόσμου πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ Mountain Resort & Restaurant, του νέου πρότυπου τουριστικού συγκροτήματος στα Άνω Πεδινά του Κεντρικού Ζαγορίου. Όλοι οι προσκεκλημένοι είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν το υπέροχο περιβάλλον που πλαισιώνει το μοναδικό αυτό συγκρότημα και να περιηγηθούν στα μνημειακά αλώνια και τα καλντερίμια, καθώς επισκέφθηκαν αρκετά από τα διαμερίσματα και τις σουίτες.

Το ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ Mountain Resort & Restaurant περιλαμβάνει δύο αρχοντικά του 19ου αιώνα και οκτώ αχυρώνες-καλύβια που έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα μνημεία και έχουν αναστηλωθεί, καθώς και δύο νέα κτίρια που κατασκευάστηκαν σε απόλυτη συμφωνία με την ηπειρώτικη αρχιτεκτονική. Ο πλούσιος μπουφές που είχε στηθεί στην κεντρική σάλα του ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ Restaurant, το οποίο στεγάζεται στο διώροφο αναστηλωμένο αρχοντικό του 19ου αιώνα και φιλοδοξεί να γίνει σημείο αναφοράς του γαστρονομικού ενδιαφέροντος, περίμενε τους προσκεκλημένους μετά τη βόλτα. Τα γνήσια προϊόντα που προσφέρει η περιοχή είναι η βάση και η πηγή έμπνευσης για τις δημιουργίες της κουζίνας. Παράλληλα, στο κελάρι, οι προσκεκλημένοι είχαν τη δυνατότητα να θαυμάσουν την πλούσια κάβα του εστιατορίου και να γευτούν υπέροχα κρασιά.

ΠΗΓΗ:  www.epirusmagazine.gr

Ιερά Μονή Ευαγγελίστριας στα Άνω Πεδινά!

Η Ι. Μ. Ευαγγελίστριας Άνω Πεδινών, η οποία βρίσκεται στην είσοδο του ομώνυμου οικισμού, χτίσθηκε το 1793 (ίσως και νωρίτερα). Διαθέτει συγκρότημα με κελιά και ψηλά τείχη που την κάνουν να μοιάζει με φρούριο. Η αγιογράφηση του ναού χρονολογείται στα 1809 και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ενώ υπάρχει και απεικόνιση του χορηγού της Χριστόφορου Μαρίνου ή Μαρίνογλου, από το χωριό Καπέσοβο. Στο αριστερό κλίτος του κυρίως ναού και σε μικρό εσωτερικό τρούλο εικονίζονται, επίσης, αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, ιστορικοί και νομοθέτες, όπως ο Αριστοτέλης, ο Πλάτωνας, ο Θουκιδίδης, ο Πλούταρχος, ο Σόλωνας κ. ά. Στη μονή εμόνασε ο λόγιος και κληρικός Νεόφυτος Δούκας, από τα Άνω Πεδινά. 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:  Το κείμενο είναι από ενημερωτική πινακίδα που υπάρχει στα Άνω Πεδινά.

Τα τζινέτια στην αρχιτεκτονική του Ζαγορίσιου σπιτιού.

     Τα κυρίαρχα υλικά στην αρχιτεκτονική του Ζαγορίσιου σπιτιού ήταν η πέτρα και το ξύλο, τα οποία υπήρχαν σε αφθονία στο φυσικό περιβάλλον.   

      Με τα υλικά αυτά οι περίφημοι τεχνίτες της πέτρας, δημιούργησαν τα πέτρινα χωριά που σήμερα θαυμάζουμε όλοι μας.

     Τα πέτρινα Ζαγορίσια σπίτια τα ζώνουν καλοφτιαγμένοι, συνήθως από ξερολιθιά, αυλόγυροι ή «οβοροί» όπως ονομάζονται, οι οποίοι καταλήγουν στα πέτρινα πεζούλια που αγκαλιάζουν τις εξώπορτες. 

    Δεξιά και αριστερά από τις εξώπορτες υπάρχουν τα «λαμπαδιά». Είναι οι πέτρινες κολώνες οι οποίες είναι κατασκευασμένες από τους άριστους τεχνίτες της πέτρας, με κατάλληλες πέτρες και ιδιαίτερο χτίσιμο. Σ’ αυτές στηρίζονται οι εξώπορτες. Ανάμεσα λοιπόν από τις πέτρες αυτές, που σχηματίζουν τα «λαμπαδιά», οι τεχνίτες τοποθετούσαν δύο ή τρία ζευγάρια σιδερένια, διχαλωτά διακοσμητικά τα λεγόμενα «τζινέτια», τα οποία έφτιαχναν οι κατά τόπους σιδεράδες. 

     Τα διακοσμητικά αυτά στοιχεία της Ζαγορίσιας αρχιτεκτονικής, τα συναντάμε σε όλες σχεδόν τις παλιές εξώπορτες, που υπάρχουν στα χωριά και σε διάφορα σχήματα.

     Κάποια είναι πολύ απλά ενώ κάποια είναι περισσότερο εντυπωσιακά. 

 

 Στις φωτογραφίες που επέλεξα μπορείτε να δείτε κάποια από τα σχέδια που συνάντησα στις επισκέψεις μου σε χωριά του Ζαγορίου και συγκεκριμένα στη Βίτσα και στα Άνω Πεδινά και πιστεύω ότι θα αποτελέσουν το ερέθισμα, για όσους δεν τα έχουν προσέξει, να τους δώσουν ιδιαίτερη προσοχή την επόμενη φορά που θα επισκεφθούν τα χωριά μας.

 

Ανω & Κάτω Πεδινά Δυο χωριά και οι νέοι έποικοί τους

Αφησαν την πόλη και τις υψηλές της ταχύτητες και αναζήτησαν ένα άλλο μοντέλο ζωής στα ηπειρώτικα βουνά. Μια τέτοια, μικρή και ακμαία τουριστική κοινότητα βρήκαμε στα Ανω και Κάτω Πεδινά.

ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΚΟΙΛΑΔΑ, με έναν από τους πιο εύφορους κάμπους των Ζαγοροχωρίων, χωρίζει τα Ανω από τα Κάτω Πεδινά. Τα Ανω είναι το μεγάλο χωριό. Γεμάτο αρχοντόσπιτα, φτιαγμένα από άσπρη ζαγορίσια στουρναρόπετρα, και στενά ωραία καλντερίμια. Τριγύρω βλέπουμε τις πλαγιές με τους φράξους, τα πουρνάρια και τις αγριοκερασιές να χρυσαφίζουν με τα φθινοπωρινά χρώματα. Γραφικότατο Zαγοροχώρι που είναι χτισμένο ανάμεσα σε πέντε λόφους, γύρω από μια κρύα ρεματιά - εξ ου και Σουδενά το παλιό όνομα του χωριού (είναι σλαβική λέξη και σημαίνει «κρύος τόπος»). Ο σουδενιώτικος κάμπος -σκεπασμένος από ένα λευκό παχύ χαλί ομίχλης- καλλιεργούνταν κυρίως με σιτάρι, καλαμπόκι, φακές, ρεβίθια και πολλά αμπέλια: η παραγωγή σταφυλιών ανερχόταν τον 19ο αιώνα στις 88.000 οκάδες!

Ακολουθώντας τη μοίρα των υπόλοιπων Ζαγοροχωρίων, τα Ανω Πεδινά άκμασαν από τους κατοίκους τους που βρίσκονταν στη Διασπορά. Οι άντρες του χωριού άρχισαν να μεταναστεύουν, αρχικά προς τα βόρεια Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη και από τις αρχές του 20ού αιώνα κυρίως προς την Αίγυπτο. Γύρω στα 1870 τα Ανω Σουδενά αριθμούσαν 130 οικογένειες και πάνω από 800 κατοίκους. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του οικισμού των Ανω Σουδενών είναι τα δεκάδες αλώνια, με τις καλύβες αποθήκευσης σιτηρών και ζωοτροφών, που περιστοιχίζουν τα σπίτια. Σχεδόν κάθε σπίτι έχει και το αλώνι του, αλλά από το 1970 δεν χρησιμοποιούνται πια. Στη δυτική πλαγιά, στα παλιά αλώνια βλέπουμε πετράδες να σφυροκοπούν και να χτίζουν πυρετωδώς. Τι γίνεται; Απλά, τα αλώνια θα γίνουν... σαλόνια. Ο διάσημος στην αθηναϊκή νυχτερινή ζωή (ιδιοκτήτης του θρυλικού Συμποσίου και Πανωσουδενιώτης, επίσης) Βασίλης Παπαρούνας ετοιμάζει εδώ ένα ξενοδοχείο πέντε αστέρων και ένα αντίστοιχο πολυτελές εστιατόριο, αλλάζοντας το χάρτη της φιλοξενίας στο Ζαγόρι (θα λειτουργήσουν το επόμενο Πάσχα).

Πατρίδα μεγάλων επιφανών Ζαγορίσιων είναι τα Ανω Σουδενά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο μεγάλος δάσκαλος του Γένους Νεόφυτος Δούκας (πρώτος διευθυντής της Ριζαρείου Σχολής) και ο σπουδαίος ιστοριοδίφης του Ζαγορίου Ιωάννης Λαμπρίδης (έγραψε τα Ηπειρωτικά Μελετήματα, ένα από τα σημαντικότερα βιβλία για την ιστορία της Ηπείρου). Ψηλαφούμε τα χρόνια της ακμής του χωριού στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και το εγκαταλελειμμένο μοναστήρι της Ευαγγελίστριας. Και τα δύο μνημεία είναι αγιογραφημένα από Πανωσουδενιώτες αγιογράφους: από τον Λάζαρο Λαζόπουλο και τον ανιψιό του Λάζαρο Κανίκη. Αυτοί οι δύο καλλιτέχνες έκαναν γνωστά τα Σουδενά ως χωριό που έχει παράδοση στη ζωγραφική. Σήμερα τα Ανω Πεδινά είναι από τα πλέον κατοικημένα χωριά στο Ζαγόρι. Εχει καμιά 100αριά μόνιμους κατοίκους, μεταξύ των οποίων υπάρχουν και πολλοί νέοι.

Τα Κάτω Πεδινά είναι μικρότερο, αλλά πολύ γραφικό χωριουδάκι με ένα εξαιρετικά καλοφτιαγμένο ναό του Αγίου Αθανασίου. Οι Κατωσουδενιώτες διέπρεψαν στη Ρουμανία και στην Αίγυπτο. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το χωριό είχε σχεδόν ερημώσει και δεν υπήρχαν καθόλου νέοι άνθρωποι. Το καφενείο ήταν κλειστό και πολλά σπίτια κατέρρεαν. Σήμερα ζουν στο χωριό καμιά 35αριά κάτοικοι, ανάμεσά τους και ορισμένοι νέοι. Και φαίνεται πως ξαναζωντανεύει, από τότε που άνοιξε και πάλι το καφενείο στο μεσοχώρι ...;

Τα τελευταία χρόνια, νέοι άνθρωποι επέλεξαν τα δύο χωριά (κυρίως τα Ανω Πεδινά) ως μόνιμη κατοικία. Ξεκίνησαν νέες δουλειές (κυρίως γύρω από τον τουρισμό) και βιώνουν πλέον το πείραμα μιας ολοκαίνουργιας ζωής. Μορφωμένα παιδιά στην πλειοψηφία τους, άφησαν πίσω τους μεγάλες πόλεις. Η μικρή αυτή κοινότητα των νιόφερτων και νέων ανθρώπων συνιστά μία πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση για τα σημερινά Ζαγοροχώρια. Μία περίπτωση - οιωνό ενός πιο αισιόδοξου μέλλοντος για τα δύο χωριά. Μία νέα περίοδο ακμής.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΥΛΩΝΙΤΗΣ
Ξενώνας Πρίμουλα
Γέννημα - θρέμμα Αθηναίος.

«Ηρθα στα Ζαγοροχώρια το 1998 και είπα ότι εδώ θα ήθελα να μείνω. Πάντα έλεγα ότι αναπνέω έξω από την πόλη, γι' αυτό και ταξίδευα πολύ. Στα 40 μου χρόνια βρέθηκε μια δουλειά σ' έναν ξενώνα στην Ευρυτανία και έφυγα... Μετά άνοιξε η δουλειά εδώ (σ.σ. υπεύθυνος του ξενώνα) και ήρθα. ¨

Δεν υπάρχει δευτερόλεπτο που να το μετάνιωσα. Νιώθω ότι πάντα εδώ ζούσα. Σε ένα χωριό, όπως εδώ, δεν είναι δύσκολο για ένα παιδί της πόλης: έχει ευκαιρίες και πιο ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς. Το πιο δύσκολο -αν δεν έρθεις με τον άνθρωπό σου- είναι το ζευγάρωμα. Πιο πολύ αγαπώ τη Φύση και το ότι εδώ είμαι μια οντότητα, έχω ένα ρόλο, δεν περνώ απαρατήρητος. Αυτό έχει και κατά, αλλά τα υπέρ είναι περισσότερα. Συμμετέχεις ενεργά σε ένα κοινωνικό σύνολο που ζει και ανασαίνει ...;»

ΝΤΙΝΟΣ ΔΑΜΟΣ & ΝΤΙΝΑ ΒΛΑΧΟΥ

Ξενώνας Το σπίτι του Ορέστη
Και οι δύο ήρθαν από την Αθήνα, αν και ο Ντίνος κατάγεται από εδώ.

Ντίνος: «Εζησα 35 χρόνια στην Αθήνα, αλλά πάντοτε ήθελα να ζήσω στα Ανω Πεδινά. Οταν βρέθηκε η δουλειά ήταν σαν να άνοιξε ένα παράθυρο. Για την Ντίνα όμως ήταν πιο δύσκολο, γιατί είναι 100% Αθηναία. Ενάμιση χρόνο τώρα δεν το μετανιώσαμε. Το δύσκολο φεύγοντας είναι να αλλάξεις την καθημερινότητά σου, να βγάλεις από μέσα σου την πόλη. Η απομόνωση εδώ είναι μύθος: όλα είναι πιο κοντά σου. Μου αρέσει η επαφή με τη Φύση. Εχεις χρόνο, διάθεση, παρέα και είναι πιο εύκολο να είσαι άνθρωπος.

Σε αυτό το χωριό υπήρξε η... μαγιά. Μαζευτήκαμε νέα παιδιά, έπεσε το όριο ηλικίας και κάνουμε μια συλλογική προσπάθεια χωρίς ανταγωνισμό. Μια κατάσταση να συμπληρώνει ο ένας τον άλλο». Και η Ντίνα; «Της λείπει μόνο η θάλασσα ...;»

ΠΑΥΛΟΣ ΜΑΓΚΟΣ & ΒΑΓΓΕΛΙΩ ΡΕΤΑΛΗ
Καφέ - εστιατόριο Μεσοχώρι
Ο Παύλος είναι Γιαννιώτης με καταγωγή από τα Κάτω Πεδινά και η Βαγγελιώ από το Ναύπλιο.

Παύλος: «Ζούσαμε στα Γιάννενα: φασαρία, στρες, τα παρατήσαμε όλα και ήρθαμε εδώ πριν από οκτώ χρόνια. Αρχικά θέλαμε να δημιουργήσουμε μία αγροτοτουριστική μονάδα με άλογα, αλλά αυτό το σχέδιο -για γραφειοκρατικούς λόγους- δεν προχώρησε. Πήραμε το παλιό καφενείο που ήταν κλειστό και το ανακαινίσαμε. Η μετάβαση εδώ ήταν δύσκολη και τα προβλήματα πολλά: 8 μήνες που έχει σχεδόν χειμώνα, το χωριό είναι εκτός τουριστικής ζώνης. Δεν έχει υποδομές και θέλει πολύ αγώνα. Ομως εμείς βρήκαμε αυτό που θέλαμε. Ηρεμία, όχι τρέξιμο, όχι πάρκινγκ, όχι δημόσιες σχέσεις, όχι χαμένο χρόνο. Πάμε στα Γιάννενα και νομίζουμε πως είμαστε στο Μανχάταν! Με τα παιδιά στα Ανω Πεδινά είμαστε μια παρέα. Παλαιότερα, μόνο με τους παππούδες, δεν ήμασταν στο ίδιο μήκος κύματος».
Βαγγελιώ: «Εδώ διώχνεις το ρολόι από το χέρι σου ...;»

Στα Κάτω Πεδινά βρήκαμε επίσης τον Παύλο και τη Λίλα Σακά, ένα νέο ζευγάρι Αθηναίων με ένα παιδί που έχει στα σκαριά κι ένα δεύτερο. Ετοιμάζουν τον πρώτο ξενώνα του χωριού. Μένουν ενάμιση χρόνο εδώ και δηλώνουν πολύ ενθουσιασμένοι. «Αν έχεις πέσει σε μποτιλιάρισμα Δευτέρα πρωί στην Αθήνα, όλα σου φαίνονται εύκολα εδώ ...;», λέει η Λίλα.

ΓΙΑΝΝΗΣ & ΡΙΤΑ ΚΙΡΛΙΝΓΚΙΤΣΗ Ξενώνας Πορφυρόν
Η Ρίτα είναι από την Ολλανδία και ο Γιάννης από τη γειτονική Χρυσόρραχη. Είναι από τους πρώτους που ήρθαν στο χωριό.

Γιάννης: «Πριν από 11 χρόνια ήρθαμε από τα Ιωάννινα, νοικιάσαμε έναν ξενώνα και το 2004 ανοίξαμε τον δικό μας. Στην αρχή ήταν πιο δύσκολο γιατί είχαμε δύο παιδιά, τα οποία μεγαλώνοντας έπρεπε να κατεβαίνουν στα Ιωάννινα για να πάνε σχολείο. Οταν όμως τα παιδιά είναι ακόμα μικρά, το χωριό είναι γι' αυτά παράδεισος. Δεν νιώθουμε καθόλου αποξενωμένοι. Εδώ δεν είναι ερημιά, είναι πολύ ευχάριστα. Μας αρέσει αυτός ο άλλος τρόπος ζωής, γεμάτος δραστηριότητες. Το πρόβλημα στο χωριό είναι η δουλειά, γι' αυτό και εδώ ο τουρισμός είναι μονόδρομος».
Ρίτα: «Στην πόλη τρέχεις, δεν ζεις. Ηταν όνειρό μας να ζήσουμε εδώ. Κατάγομαι από ένα μικρό χωριό στην Ολλανδία και ξέρω. Κάθε μέρα βλέπεις την ομορφιά, την αλλαγή της Φύσης. Αυτή είναι αληθινή ζωή ...;»

ΠΑΠΙΓΚΙΩΤΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΑ ΔΑΜΟΥ Καφέ - εστιατόριο Ντιζάκι
Ο Χρήστος μετακόμισε από τα Γιάννενα και η Ηλέκτρα από την Αθήνα. Με καταγωγή και οι δύο από το χωριό, πριν έρθουν στα Ανω Πεδινά διατηρούσαν επί έξι χρόνια ένα μαγαζί στο Κουκούλι.

Χρήστος: «Εδώ με τράβηξε η αίσθηση της ελευθερίας που υπάρχει. Τα πράγματα κινούνται σε χαλαρούς ρυθμούς και μπορείς να επικοινωνήσεις με τους ανθρώπους. Υπάρχει ένα καλό πνεύμα, μια θετική σκέψη...»

Ηλέκτρα: «Στην αρχή ήθελα να παίρνω μεγάλες ''δόσεις Αθήνας'', αλλά πλέον συνήθισα το χωριό. Επισκέπτομαι την Αθήνα για λίγες μέρες κάθε τρίμηνο. Τα σημαντικότερα εδώ είναι η ελευθερία και ο χρόνος. Μπορώ να διαβάζω και να παίζω πιάνο. Το δυσκολότερο εδώ είναι ίσως η προσαρμογή, αλλά το γεγονός ότι τα Ιωάννινα απέχουν μόλις μισή ώρα, αυτό είναι μια ασφάλεια...»

ΔΙΑΜΟΝΗ

" Πρίμουλα (Ανω Πεδινά, Τ/26530-71.133, www.primoula.gr )
Η κορυφαία επιλογή στο χωριό! Ο κυρίως ξενώνας στεγάζεται σε ένα αναστηλωμένο αρχοντόσπιτο του 1800 που έχει 7 πολύ χαριτωμένα δωμάτια,με ρομαντική, πολυτελή διακόσμηση. Οι «Καλύβες» είναι 4 μεζονέτες με έξοχη λιτή διακόσμηση και σπουδαία ατμόσφαιρα (το μπαλκόνι της μεγαλύτερης έχει εξαίσια θέα!). Σέρβις ζεστό και πολύ φιλικό, μουσική με άποψη και σούπερ ενισχυμένο πρωινό! Από 90 ¬ με πρωινό.
" Το Σπίτι του Ορέστη (Ανω Πεδινά, Τ/26530-71.202, www.orestishouse.gr )
Ο,τι πλησιέστερο σε ένα αυθεντικό πανωσουδενιώτικο σπίτι! Καταπληκτική αυλή και μικροί χώροι, με αξεπέραστη όμως ατμόσφαιρα. Απόλυτα διατηρημένη αρχιτεκτονική ισορροπία. Μετά την ανακαίνιση όλα τα δωμάτια απέκτησαν δικό τους μπάνιο. Σέρβις πολύ φιλικό, σχεδόν οικογενειακό. Από 80 ¬ το δωμάτιο με πρωινό.
" Πορφυρόν (Ανω Πεδινά, Τ/26530-71.579, www.porfyron.com
Το πιο ξεχωριστό αρχοντικό του χωριού! Δεσπόζει στην πλατεία με το βυσσινί του χρώμα και τα εξαιρετικά νεοκλασικά του χαρακτηριστικά. Η διαμόρφωση στο εσωτερικό είναι άψογη, κυριαρχούν τα χρώματα του ξύλου και τα αρχοντικά έπιπλα (πολλά φερμένα από την Ολλανδία). Αυλή να την πιείτε στο ποτήρι και εξυπηρέτηση κορυφαία. Από 100 ¬ το δίκλινο με πρωινό.

ΦΑΓΗΤΟ

Σουδενά
Οι περισσότεροι το ξέρουν ως «Σωτηρία», από την κυρα-Σωτηρία Τσιγαρά που μαγειρεύει και για την κουζίνα της έρχονται πλήθη Γιαννιώτες! Καταπληκτικά μαγειρευτά, λαδερά, γίδα βραστή και κρέατα της ώρας.
Ντιζάκι
Μια άλλη επιλογή για φαγητό, πέρα από την παραδοσιακή κουζίνα. Τέσσερα πιάτα ζυμαρικών (εξαιρετικές οι φαρφάλες!), τέσσερα πιάτα με φιλέτα και δημιουργικές σαλάτες. Η σάλα, με τα απαλά μοντέρνα χρώματα, είναι τεράστια και πολύ άνετη. Σερβίρει τον καλύτερο καφέ και κορυφαίας ποιότητας γλυκά. Προτιμήστε το!
Πορφυρόν
Το εστιατόριο του καλού ξενώνα έχει την πιο αρχοντική σάλα του χωριού και φαγητό με έμφαση στα μαγειρευτά κρεατικά (χοιρινό πρασοσέλινο και στιφάδο, κόκορα κρασάτο με κάρι, μπιφτέκια, αγριογούρουνο κ.λπ.), λαδερά και γλυκά, όλα με ένα μικρό βορειοευρωπαϊκό άγγιγμα.
Το Σπίτι του Ορέστη
Το εστιατόριο του ατμοσφαιρικού ξενώνα έχει πάντα μαγειρευτά πρώτης τάξεως, πίτες, αγριογούρουνο και μια σειρά από φιλέτα κοτόπουλο - χοιρινό με διάφορες σάλτσες.
Μεσοχώρι
Στο καφέ που βρίσκεται στα Κάτω Πεδινά θα βρείτε νόστιμο φαγητό και ξεχωριστούς τσιπουρομεζέδες.

ΑΓΟΡΕΣ

Πολύ καλά υφαντά, παραδοσιακά αλλά κυρίως μοντέρνα σχέδια από πολύχρωμο χειροποίητο φελτ (κετσές), από τη Λένα και τη Γιώτα.

ΔΡΑΣΗ

Πεζοπορίες, χιονοδρομίες και λοιπά βουνίσια περιπετειώδη στο Ζαγόρι (και την ευρύτερη βόρεια Πίνδο) διοργανώνει η εταιρεία Compass Adventures, που βρίσκεται στα Κάτω Πεδινά (Τ/26530-71.770, www.compassadventures.gr ).

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΝΤΩΝΗΣ ΙΟΡΔΑΝΟΓΛΟΥ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: LES MEYERS

ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΑΜΕ ΣΤΟ:  diafygi.pblogs.gr